کد خبر: ۳۹۱۲۴۳۵

تاریخ: ۰۴ مرداد ۱۳۹۹ - ۱۵:۴۴

تأثیر واقعیت‌های اجتماعی در مباحث اخلاقی

به اعتقاد مهراب صادق‌‌نیا، اگر حرف زدن در‌باره‌‌ مسائل اخلاقی امری شخصی و فردی بود، ما می‌توانستیم بدون توجه به واقعیت‌های اجتماعی و فرهنگی به آن پاسخ دهیم، چه چیزی بحث از اخلاق را از بحث درباره ‌انتخاب بستنی طعم‌دار‌ ارزشمندتر می‌کرد.

به گزارش ایکنا‌‌؛ حجت‌الاسلام مهراب صادق‌نیا در جدیدترین یادداشت خود به بررسی تأثیر واقعیت‌های اجتماعی در مباحثی اخلاقی پرداخته است. متن یادداشت از نظر می‌گذرد؛

«آقای پیتر سینگر، فیلسوف اخلاق و استاد دانشگاه پرینستون، در کتاب «اخلاق در دنیای واقعی» حکایت می‌کند که در دهه 60 و 70 چگونه فشار جنبش دانشجویی سبب شده است تا او شیوه‌‌ تدریس خود را کاملاً تغییر داده و به خواست دانشجویان به موضوعات معطوف به مسائل اجتماعی بپردازد؛ مسائلی چون: مبارزه با نژادپرستی، تبعیض جنسیتی، و فرسایش محیط زیست.

او مستند به این تجربه و دیگر یافته‌های خود می‌گوید که «اخلاق اساساً امری غیر شخصی است و به فرهنگ و جامعه‌ای بستگی دارد که فرد در آن زندگی می‌کند» و داوری‌های اخلاقی می‌توانند واقعی و مستند به اموری بیرونی باشند.

به راستی اگر حرف زدن در‌باره‌‌ مسائل اخلاقی و پاسخ دادن به این سؤال که چه چیزی خوب است و الان چه کاری باید انجام داد، امری شخصی و فردی بود، و ما می‌توانستیم بدون توجّه به واقعیّت‌های اجتماعی و فرهنگی به آن پاسخ دهیم، چه چیزی بحث از اخلاق را از بحث در باره انتخاب بستنی طعم‌دار‌ ارزشمندتر می‌کرد؟

درِک پارفیت فیلسوف اخلاق انگلیسی‌تبار، در کتاب ارزش‌مند خود با عنوان «‌درباره‌‌ آن‌چه اهمیّت دارد» می‌گوید خواسته‌ها و تمایلات بنیادین ما از دامنه‌‌ استدلال‌های فلسفی فراتر می‌روند. به همین دلیل است که ما عمیقا با یکدیگر بر سرِ درست و نادرست مخالفیم و این مخالفت‌ها همواره از سرِ گیجی و یا بی‌دانشی نیست؛ زیرا که این اختلاف به فیلسوفان نیز کشیده شده است؛ برای نمونه اختلاف امانوئل کانت با جرمی بنتام.

به همین دلیل او از این پرسش که چه چیزی خوب است گذر کرده و این سؤال را پیش می‌اندازد که چه چیزی مهم است.‌ البته پاسخ پارفیت به این پرسش که الان چه چیزی اهمیت دارد، تا اندازه‌‌ زیادی ساده و غافل‌گیرکننده است: ما مردم ثروتمند از برخی جنبه‌های لوکس و تجملی ‌زندگی چشم بپوشیم، گرمای بیش از اندازه جوّ زمین را کاهش بدهیم، از سیّاره‌مان به روش‌های دیگری مراقبت کنیم، و ... .

حالا ما هم اگر بخواهیم منطق پیتر سینگر و دِرِک پارفیت را پیش بگیریم، بهتر است از خودمان و فیلسوفانی که گاه و بی‌گاه در نقش معلمان اخلاق ظاهر می‌شوند، و نیز از معلمان سنتّی خودمان بپرسیم که برای ما که الان در سال 1399 و با دلار بالای بیست هزارتومان، گرانی، بی‌کاری، بیماری فراگیر، تهدید، تحریم، و ... زندگی می‌کنیم چه چیزی اهمیت دارد؟»