کد خبر: ۴۳۱۳۰۳۱

تاریخ: ۱۲ آبان ۱۴۰۴ - ۰۹:۲۶

موانع بهره‌برداری از مساجد در توسعه فرهنگ قرآنی / 6

تحقق مطالبه رهبری در «مسجد؛ پایگاه قرآن» با طرح «قاری راتب» + فیلم

مدرس و قاری بین‌المللی با تاکید بر اینکه قرآن؛ تپش دائمی حیات مساجد است و تحقق مطالبه رهبر معظم انقلاب در قرآنی‌سازی مساجد با طرح «قاری راتب» محقق می‌شود، از تجربه هشت‌ساله‌ تلاوت روزانه در مسجد بازار تهران سخن می‌گوید؛ تجربه‌ای که به تعبیر او، «بازگشت قرآن به خانه خدا» است.

مسجد، نخستین پایگاه تربیت انسان قرآنی در صدر اسلام بود؛ جایی که صدای وحی در گوش جان‌ها می‌نشست و جامعه‌ای نو از دل آیات الهی زاده می‌شد. امروز نیز رهبر معظم انقلاب بار‌ها بر ضرورت «قرآنی‌سازی مساجد» و تبدیل مساجد به «پایگاه قرآن» تأکید کرده‌اند؛ مطالبه‌ای که اگر به‌درستی محقق شود، می‌تواند روح تازه‌ای در کالبد فرهنگی جامعه بدمد. این تأکید تنها یک توصیه فرهنگی نیست، بلکه مطالبه‌ای عمیق و تمدنی از دستگاه‌های فرهنگی و دینی کشور است. با این‌حال، آنچه در واقعیت می‌بینیم، فاصله‌ای معنادار از این آرمان است.

برای واکاوی دقیق این موضوع، گفت‌وگویی با حجت‌الاسلام سید‌محمد‌جواد موسوی‌در‌چه‌ای، قاری بین‌المللی قرآن کریم و امام جماعت مسجد شیخ صدوق شهرری و قاری راتب مسجد امام خمینی(ره) بازار تهران انجام داده‌ایم. او بیش از هشت سال است که طرح «قاری راتب» را در مسجد امام‌(ره) اجرا می‌کند و از تجربه‌ها، چالش‌ها و برکات این حرکت سخن می‌گوید؛ حرکتی که به تعبیر او «استماع سخن خدا در خانه‌ خدا» است.

حال این پرسش اساسی پیش روی ما قرار دارد که تا چه حد توانسته‌ایم به توصیه رهبر معظم انقلاب در قرآنی کردن مساجد جامه عمل بپوشانیم و مساجد را به مرکزی برای گسترش فرهنگ قرآن کریم تبدیل کنیم؟ فعالیت‌های قرآنی مساجد تا چه اندازه اصیل و مردمی‌اند؟ و چه عواملی مانع بهره‌برداری درست از ظرفیت‌های مساجد در این حوزه می‌شوند؟ مشروح این گفت‌و‌گو را در ادامه می‌خوانیم؛

ایکنا_ رهبر معظم انقلاب در سال‌های اخیر بار‌ها بر «قرآنی شدن مساجد» تأکید کرده‌اند. این مفهوم دقیقاً به چه معناست و چه شاخص‌هایی دارد؟

تعبیر «قرآنی‌سازی مساجد» بازگشت به همان رسالتی است که پیامبر اکرم(ص) برای مسجد تعریف کردند. ایشان فرمودند: انما نُصِبَتِ المَساجِدُ لِلقُرآن؛ یعنی اساساً مسجد برای قرآن بنا شده است. بنابراین، هر فعالیت فرهنگی، تربیتی یا اجتماعی در مسجد باید محورش قرآن باشد. پس از نماز جماعت، قرآن باید در اولویت تمام برنامه‌های مسجد قرار گیرد.

قرآن، کلام خداست و مسجد خانه خدا. طبیعی است که بهترین جا برای شنیدن کلام خدا همان خانه او باشد. البته انسان می‌تواند در خانه، محل کار یا هر جای دیگر با قرآن انس بگیرد، اما جایگاه اصلی‌اش مسجد است. این نگاه، فقط یک توصیه فرهنگی نیست؛ یک دستور دینی است که اگر محقق شود، به معنای انجام رسالت و مأموریت اصلی مسجد در حوزه قرآن خواهد بود.

ایکنا_ چگونه می‌توان قرآن را به جریان دائمی در مسجد تبدیل کرد؟ بسیاری از مساجد تنها در مناسبت‌ها برنامه قرآنی دارند.

بله، متأسفانه در خیلی از مساجد، جلسات و محافل استماع قرآن فقط به مناسبت‌ها محدود شده است. در حالی که انس با تلاوت قرآن باید مانند نماز، برنامه‌ای روزانه و همیشگی باشد. هر مسجد باید قاری راتب (قاری ثابت) داشته باشد، همان‌طور که امام جماعت راتب دارد. رهبر معظم انقلاب هم دقیقاً همین را به گونه‌ای دیگر فرمودند و تاکید کردند:‌ «ای کاش، ای کاش هر مسجدی یک محفل تلاوت قرآن باشد! یک قاری قرآن در مسجد حضور داشته باشد، حالا هر شب نه، مثلاً فرض کنید هفته‌ای یک بار، هفته‌ای یک شب، هفته‌ای یک نوبت، دو نوبت جوان‌های محل جمع بشوند، قرآن بخوانند، تلاوت کنند.»

ما در مسجد امام خمینی(ره) بازار تهران از حدود هشت سال پیش این جریان را آغاز کردیم. هر روز تلاوت قرآن به صورت مجلسی و زنده در مسجد انجام می‌شود. در ابتدا خیلی‌ها به حقیر می‌گفتند کار سختی است و بعید است بتوانی بیش از چند هفته ادامه بدهی، اما الحمدلله و به لطف و توفیق صاحب قرآن، تا به امروز بیش از هزار و ۸۰۰ کرسی تلاوت روزانه برگزار شده است. حتی در دوران کرونا هم این جریان قطع نشد.

هدف ما این بود که هر روز، کلام خدا از خانه خدا به صورت زنده طنین‌انداز شود؛ نه صرفا در ماه رمضان یا ایام خاص. آرزو داریم این طرح در سایر مساجد کشور نیز اجرا شود. در هر شهر حداقل 10 مسجد می‌توانند چنین برنامه‌ای را با استفاده از قاریان خوشخوان همان شهر به صورت مستمر اجرا و به عنوان قاری راتب مسجد از آنها بهره‌گیری کنند.

ایکنا_ این تجربه طولانی چه آثار و برکاتی داشته است؟ آیا مردم استقبال کرده‌اند؟

بسیار زیاد. جریان مستمر تلاوت قرآن در مسجد، فضای مسجد را معنوی‌تر و روحانی‌تر می‌کند. مردم وقتی صوت قرآن را به صورت زنده می‌شنوند، حس و حال خاصی پیدا می‌کنند و مجذوب کلام خدا می‌شوند. بسیاری از نمازگزاران بعد از تلاوت، گرد قاری حلقه می‌زنند و سؤالات قرآنی‌شان را از قاری می‌پرسند از پرسش درباره آیات تلاوت‌شده گرفته تا سؤالات فنی و أخذ راهنمایی و مشاوره. از نظر آموزشی هم بسیار مفید و مؤثر است. از قدیم مؤثرترین روش تعلیم قرآن، «استماع و تکرار» بوده و اکنون نیز هست. وقتی مردم تلاوت قاری را می‌شنوند و هم‌زمان با نگاه به مصحف دنبال می‌کنند، یادگیری‌شان چند برابر می‌شود. حتی افراد مسن که شاید فرصت کلاس رفتن ندارند، در همین جلسات قرائت‌شان تصحیح می‌شود. هم صحیح‌خوانی و هم فنون تلاوت مجلسی را یاد می‌گیرند.

ضمناً در مسجد امام‌خمینی(ره) بازار تهران علاوه بر اجرای کرسی تلاوت مجلسی روزانه، در دفتر دارالقرآن مسجد هر روز بعد از نماز عصر در خدمت مراجعان محترم هستیم از تصحیح و تحسین قرائت حمد و سوره و اذکار نماز گرفته تا قرائت ادعیه و ارائه مشاوره در زمینه قرائت و حفظ و تفسیر قرآن.

ایکنا_ برخی معتقدند جلسات قرآن باید همراه با تفسیر و تدبر باشد، تا تأثیر بیشتری بگذارد. نظر شما چیست؟

قطعاً همین‌طور است. تلاوت و تدبر مکمل یکدیگرند. ائمه محترم جماعات می‌توانند در این زمینه نقش‌آفرینی کنند مثلاً از آیاتی که تلاوت می‌شود، یک نکته اخلاقی یا تربیتی بیان کنند. حتی می‌توان مسابقه‌های کوتاه یا پرسش و پاسخ گذاشت تا جذابیت کار بالا رود و مشارکت مردم به خصوص نوجوانان و جوانان بیشتر شود ما چنین کاری را با عنوان تلاوت و تدبر در مسجد صدوق شهرری هر شب برگزار می‌کنیم.

باید توجه داشت که اصلِ برنامه، جریان مستمر «کرسی تلاوت زنده» است و بقیه موضوعات و طرح‌های قرآنی، تکمیل‌کننده تلاوت روزانه است، چرا که جریان داشتن تلاوت به صورت دائمی می‌تواند حرکت سایر موضوعات قرآنی را تسریع و تحکیم بخشد. نشستن پای تلاوت قرآن، خودش موضوعیت دارد. رهبر معظم انقلاب فرمودند: «یاد بگیریم جلساتی داشته باشیم فقط برای شنیدن کلام الله»، لذا استماع تلاوت باید اصل و اساس برنامه قرآنی مسجد باشد و سایر برنامه‌ها باید در کنار جریان تلاوت باشد و به تعبیری، تنه اصلی درخت فعالیت‌های قرآنی در مسجد باید استماع آیات خدا باشد تا بهترین میوه و ثمره و بهره را از این درخت ببریم.

{$sepehr_media_4070238_400_300}

ایکنا_ شما به ضرورت حضور قاری ثابت در هر مسجد اشاره کردید. حضور چنین افرادی چه تأثیری دارد؟

حضور قاری در مسجد، مثل حضور امام جماعت، برکت‌آفرین است. قاری علاوه بر تلاوتش، با گفتار و رفتار قرآنی‌اش می‌تواند مردم را به قرآن نزدیک‌تر و مأنوس‌تر سازد.

در مصر، تقریباً اکثر مساجد مهم آنجا قاری راتب دارند. بسیاری از قاریان مشهور، شهرت تلاوت‌شان به سبب همین تلاوت‌های روزانه در مسجد است و صوت‌شان از طریق مسجد، عالم‌گیر شده است. به‌نظرم یکی از دلایل برتری فنی و جذابیت تلاوت قراء مصری، همین تلاوت‌های مستمر و روزانه مسجدی است.

اغلب قاریان ایرانی هم آرزو دارند در مساجد ایران هم این فرهنگ نهادینه شود و هر مسجدی یک قاری راتب داشته باشد و این توصیه و تاکید رهبر حکیم انقلاب نیز هست.

ایکنا_ از موانع تحقق این هدف بگویید. چرا هنوز بسیاری از مساجد در این مسیر حرکت نکرده‌اند؟

یکی از موانع اصلی، فقدان احساس نیاز به جریان کرسی‌های تلاوت روزانه است. باید همه دست‌اندرکاران مسجد، اعم از امام جماعت تا خادم و امنای مسجد، به ضرورت ایجاد زمینه تلاوت و استماع روزانه کلام خدا باور داشته باشند.

گاهی برخی تصور می‌کنند برگزاری کرسی تلاوت فایده خاصی ندارد یا باید حتماً همراه با سخنرانی یا برنامه دیگری همراه باشد؛ در حالی که قرآن خودش به تنهایی منشأ فیض و اثر بر دل‌ها است.

نهاد‌های مسئول، مثل امور مساجد، باید برگزاری کرسی‌های مستمر تلاوت را از مساجد مطالبه کنند.

ایکنا_ به نقش نهاد‌ها اشاره کردید. در این میان، امام جماعت چه نقشی دارد؟

نقش امام جماعت کاملاً کلیدی است. حمایت، ترویج و تشویق امام‌جماعت، برای تقویت و دوام اینکار ضروری و لازم است.

بنده لازم میدانم از امام جماعت محترم مسجد امام خمینی(ره) بازار تهران، حضرت آیت‌الله عالمی، تشکر ویژه کنم که از ابتدا پشتیبان این حرکت بودند و همواره ما را مورد حمایت و تشویق قرار داده‌اند.

ایکنا_ اشاره کردید که برخی قاریان حتی به‌صورت افتخاری در این طرح شرکت می‌کنند. آیا واقعاً چنین ظرفیتی وجود دارد؟

بله، بسیار زیاد. قاری قرآن، مثل هر هنرمند مؤمن، از تأثیرگذاری اثر کار خود لذت می‌برد. وقتی بداند تلاوتش بر دل‌های مردم اثر گذاشته است. همین حس، بزرگ‌ترین پاداش است. حتی اگر از طریق مسجد هدیه‌ای هم به او داده شود (که صد البته در جای خودش لازم و موجب تکریم قاری است)، اما همان تشویق معنوی و لذت حس استماع مردم در نزد تلاوتگر قرآن بسیار باارزش‌تر است.

ما باید نگاه خود را از «برگزاری برنامه‌های مقطعی و مناسبتی» به «جریان‌سازی قرآنی» تغییر دهیم. قرآن نباید فقط منحصر به ایام و شب‌های خاصی محدود شود؛ بلکه باید صدای اصلی و رسانه دائمی مسجد باشد.

ایکنا_ رهبر معظم انقلاب بر جذب نسل جوان به قرآن تأکید ویژه دارند. از نگاه شما، مسجد قرآنی چگونه می‌تواند جوانان را جذب کند؟

جوانی که نوای دل‌نشین قرآن را به صورت روزانه در مسجد محلش بشنود، بی‌اختیار جذب آیات الهی می‌شود و زمینه انس با قرآن برایش فراهم است؛ و کسی که با قرآن انس بگیرد، قرآن در همه مراحل زندگی او را همراهی می‌کند از گفتار و رفتار گرفته تا انتخاب شغل و همسر و سایر تصمیمات مهم زندگی، همگی این‌ها قرآنی می‌شود؛ بی‌جهت نیست که امام صادق(ع) می‌فرمایند: «مَن قَرَاَ القُرآنَ وَ هُوَ شابٌّ مُؤمِنٌ اِختَلَطَ القُرآنُ بِلَحمِهِ وَ دَمِهِ» یعنی هرکس قرآن بخواند و جوان مؤمنی باشد، قرآن با گوشت و خونش آمیخته می‌شود.

ایکنا_ برای تحقق این هدف در سطح ملی، چه پیشنهادی دارید؟

باید به سه نهاد مهم و اثرگذار توجه ویژه داشته باشیم: خانواده، مدرسه و مسجد. هر سه اینها از مؤثرترین مکان‌های جذب و پرورش قرآنی ماست.

ایکنا_ سخن پایانی.

قرآن باید در مساجد تبدیل به یک جریان دائمی شود و به تعبیر رهبر معظم انقلاب «هر مسجدی بشود یک پایگاه قرآنی». قرآن باید ستون اصلی و محور کار فرهنگی در مسجد باشد.

به امید روزی که در هر مسجدی یک قاری قرآن مستقر شود و همه مساجد کشور تبدیل به پایگاه‌های مهم قرآنی شوند و نوای زنده و دلنشین کلام خدا شبانه‌روز در خانه خدا طنین‌انداز شود، ان‌شاءالله.

گفت‌وگو از وهاب خدابخشی