کد خبر: ۴۳۲۶۳۶۵

تاریخ: ۱۱ دی ۱۴۰۴ - ۱۳:۲۷

اعتکاف عبادتی مستحب که در شرایطی خاص واجب می‌شود

اعتکاف عملی مستحب است اما در شرایط خاصی انجام آن بر فرد مسلمان واجب می‌شود؛ همچنین مرحماتی دارد که فرد معتکف قبل از آغاز اعتکاف باید آنها را یاد بگیرد تا بتواند عبادتی مقبول را محقق کند.

به گزارش ایکنا، امسال نیز همانند سال‌های اخیر مراسم اعتکاف در سراسر کشور برگزار می‌شود. در تهران حدود هزار مسجد میزبان معتکفین هستند و دست‌اندرکاران مساجد تلاش دارند فضایی مناسب و برنامه‌هایی در خور برای معتکفان فراهم کنند.

اما قبل از انجام اعتکاف بهتر است ابتدا با احکام این عبادت مستحب و بسیار پرفیض آشنا شویم.
اعتکاف به طور کلی به دو بخش تقسیم می‌شود: واجب و مستحب. اعتکاف واجب آن است که انجام آن با نذر، عهد، قسم، شرط ضمن عقد یا اجاره و مانند آن لازم می‌شود. اگر اعتکاف با شرایط یاد شده نباشد، مستحب خواهد بود.

در هر زمانی که انسان بتواند دست‌کم سه روز در مسجد اقامت داشته باشد، اعتکاف صحیح است. با این حال، بهترین زمان آن ماه مبارک رمضان و ماه رجب به‌ویژه دهه پایانی این ماه‌ها دانسته شده است. معتکف باید حداقل سه روز کامل، از طلوع فجر روز اول تا اذان مغرب روز سوم، در حال اعتکاف باقی بماند. دو روز نخست اعتکاف مستحب است و فرد می‌تواند در این مدت از اعتکاف خارج شود؛ اما اگر دو روز کامل به نیت اعتکاف در مسجد بماند، روزه روز سوم بر او واجب می‌شود و باید اعتکاف را تا پایان روز سوم ادامه دهد.

همانند همه عبادات اعتکاف، باید با نیت و قصد قربت همراه باشد و هرگونه ریا و قصد خودنمایی آن را باطل می‌کند .

اعتکاف باید از اذان صبح (که فرد در آن روز روزه‌دار است) آغاز شود، بنابراین کسی که دیرتر از اذان صبح به مسجد برسد آن روز نمی‌تواند اعتکاف را شروع کند.

مکان اعتکاف

اعتکاف در مساجد چهارگانه مسجد الحرام، مسجد النبی (صلی الله علیه وآله وسلم)، مسجد کوفه و مسجد بصره انجام می‌شود و اعتکاف در غیر مساجد چهارگانه (اعم از جامع و غیر آن) به قصد رجاء مطلوبیت (به امید این که مطلوب خداوند واقع شود) مانعی ندارد.

مدت اعتکاف حداقل سه روز است و کمتر از آن صحیح نیست؛ ولی بیشتر از آن حدی ندارد، البته اگر کسی پنج روز معتکف شود، روز ششم را نیز واجب است در مسجد بماند و بنابر احتیاط واجب، هرگاه فردی دو روز به اعتکاف خود اضافه کرد روز سوم هم باید در مسجد بماند پس اگر هشت روز معتکف شد روز نهم هم واجب است.

قطع و رها کردن اعتکاف مستحبی در روزهای اول و دوم جایز است ولی پس از تمام شدن دو روز، ماندن روز سوم واجب می‌شود و قطع اعتکاف جایز نیست.

معتکف می‌تواند برای امور ضروری شرعی یا عرفی یا عقلی از مسجد خارج شود ولی اگر به قدری طول دهد که صورت اعتکاف محو شود، اعتکاف صحیح نیست؛ و تشخیص ضرورت شرعی و عرفی و عقلی با خود مکلف است.

با شکستن روزه اعتکاف باطل می‌شود

انسان در ایام اعتکاف باید روزه بگیرد. بنابراین کسی که نمی‌تواند روزه بگیرد مانند مسافر، مریض و زن حایض یا نفساء و کسی که روزه نگیرد، اعتکافش صحیح نیست و از آنجایی که اعتکاف بدون روزه صحیح نیست، لذا با شکستن روزه، اعتکاف باطل می‌شود.

محرمات اعتکاف

بر معتکف چند چیز حرام است: استفاده از عطریات و گیاهان خوشبو برای کسی که از آن لذت می‌برد ولی برای کسی که حس بویایی ندارد اشکال ندارد؛ خرید و فروش و بنابر احتیاط واجب هر نوع داد و ستدی مانند اجاره و مضاربه؛ مجادله و جدال چه در امور دینی و چه دنیوی به قصد غلبه بر دیگری و اظهار فضل و برتری بر او، اما اگر به قصد اظهار حق و بازداشتن طرف از طریق باطل باشد، مانعی ندارد؛ هرگونه رابطه شهوانی با جنس مخالف حتی همسر نظیر آمیزش، لمس و بوسه و استمناء(بنابر احتیاط واجب).

البته باید در نظر داشت که در اموری که بر معتکف حرام است، تفاوتی بین شب و روز نیست و اگر خانمی در حال اعتکاف حائض‌شود حتی اگر در ساعات آخر روز سوم باشد اعتکاف او باطل می‌شود و باید فوراً از مسجد خارج شود؛ ولی اگر مستحاضه شود و به وظیفه‌اش نسبت به روزه‌ عمل کند، اعتکافش صحیح است.

همچنین چنانچه اعتکاف زن موجب از بین رفتن حق شوهر باشد بنا بر احتیاط واجب باید از او اجازه بگیرد. اعتکاف فرزند درصورتی که موجب اذیت و آزار والدین او شود نیز صحیح نیست .

مستحبات اعتکاف

از مستحبات اعتکاف می‌توان به خواندن قرآن، دعا، ذکر خدا و پرهیز از غیبت، دروغ و هرگونه رفتار ناپسند اشاره کرد. همچنین، بهتر است فرد معتکف در این ایام از خشم، حسد، تهمت و نزاع‌ها دوری کند و همواره به یاد خداوند و ذکر او مشغول باشد. انجام اعمال ام داود نیز از اعمال مستحبی است که انجام آن در ایام اعتکاف توصیه شده است.